Gwybod eich hawliau, mae gennych hawl i fod yn ddiogel yn y gwaith ac i weithio heb unrhyw sylwadau rhywiaethol, aflonyddu rhywiol a chamdriniaeth.
Nod pecyn cymorth yr ymgyrch yw helpu aelodau'r NEU i gymryd y camau sydd eu hangen i atal rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol
Croeso i’r pecyn cymorth, Dyna ddigon: cyfres o ddogfennau briffio, posteri, sgyrsiau ar-lein a chynlluniau gwersi i helpu aelodau’r NEU i gymryd camau i atal rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol yn eu hysgolion.
Rydyn ni’n argymell eich bod chi’n defnyddio’r pecyn cymorth hwn law yn llaw â’r poster, ‘Atal Rhywiaeth ac Aflonyddu Rhywiol drwy’r Ysgol Gyfan’ sy’n dangos y ddeg elfen sy’n rhan o ddull ysgol gyfan o fynd i’r afael â hyn.
“Ar ôl grymuso ein myfyrwyr ifanc drwy ein grŵp cydraddoldeb, rydyn ni wedi dangos sut gall pawb yn yr ysgol gael effaith, a hynny ar unwaith, er mwyn newid pethau er gwell. Mae’r myfyrwyr yn gallu herio anghydraddoldeb yn hyderus, a byddan nhw’n gallu parhau i wneud hynny yn oedolion.”Aelod, Gorllewin Sussex
Mae menywod a merched wedi bod yn ymgyrchu ers canrifoedd drwy godi llais dros eu hawliau. Mae gwahaniaethu yn erbyn menywod a merched wedi’i wreiddio mewn cymdeithasau ym mhob cwr o’r byd, a hynny drwy holl hanes y byd. Gan amlaf, anghenion dynion a bechgyn sy’n cael blaenoriaeth ac sy’n llywio sut mae cymdeithas yn gweithredu.
Dydy pob anghydraddoldeb ddim yn amlwg yn syth. Mae trais yn erbyn menywod a merched yn aml yn anweledig; gall bylchau mewn cyflog fod yn gudd y tu ôl i wahanol ddisgrifiadau swyddi; mae’r iaith sy’n dweud wrthyn ni bod angen ‘dyn mawr cryf’ i godi pethau a merch i ‘dacluso ar ôl y dosbarth celf’ mor gyfarwydd, mae’n teimlo’n normal. Yn sgil y pandemig byd-eang, daeth yr anghydraddoldeb rhywedd sy’n bodoli i’r amlwg yn glir (fel sawl anghydraddoldeb arall). Yn y gogledd byd-eang, roedd yn rhaid i fenywod geisio cydbwyso gofalu am blant, gofalu am yr henoed, rheoli hylendid, trefnu cyflenwadau bwyd a gweithio. A bu cynnydd arswydus mewn trais a cham-drin wrth i fenywod gael eu cau yn eu cartrefi. Roedd menywod a merched yn y de byd-eang yn wynebu problemau tebyg, yn ogystal â cholli addysg ac incwm a chynnydd mewn trais a cham-drin. Wrth i ysgolion gau, priododd nifer o ferched yn gynnar a bu cynnydd mewn beichiogrwydd ymhlith merched yn eu harddegau. Un peth a ddangosodd y pandemig i ni oedd bod cryn ffordd eto i’w throedio, ond mai nawr yw’r adeg i newid pethau.
Mae angen dechrau â chamau bach i newid statws menywod a merched mewn unrhyw gymdeithas. Mae angen edrych ar y diwylliant sy’n gysylltiedig â menywod a merched (a myfyrwyr anneuaidd), ac ar sut bydd pobl eraill yn eu trin nhw ac yn parchu’u hawliau nhw. Weithiau, gall y camau cyntaf hyn ymddangos yn rhai bach, ond maen nhw wastad yn cyfrannu at ddarlun mwy.
Ein gwaith ni fel staff yw helpu myfyrwyr i wneud y pethau hyn:
Drwy’r adroddiad ymchwil, It’s just everywhere: a study on sexism in schools and how we tackle it, dyma oedd rhai o ganfyddiadau’r NEU:
¹ Ofsted (10 June 2021) Review of sexual abuse in schools and colleges
² Ofsted (10 June 2021) Review of sexual abuse in schools and colleges
Mae’r Adran Addysg yn Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi dweud bod plant sydd ag anghenion addysgol arbennig ac anableddau (AAAA) dair gwaith yn fwy tebygol o gael eu cam-drin na’u cyfoedion³.
Gall rhwystrau ychwanegol fodoli weithiau wrth geisio canfod plant sydd ag ADY/AAAA sy’n cael eu cam-drin. Gall y rhain gynnwys:
Mae adroddiad Ofsted (2021) am aflonyddu rhywiol yn dweud y gall plant a phobl ifanc sydd ag anghenion addysgol arbennig fod yn llai tebygol o roi gwybod am aflonyddu rhywiol⁴. Gan hynny, pan fydd unrhyw adroddiadau am gam-drin sy’n ymwneud â phlant sydd ag ADY/AAAA, mae angen gweithio’n agos gyda’r arweinydd diogelu dynodedig a’r cydlynydd anghenion dysgu ychwanegol (neu’r cydlynydd anghenion addysgol arbennig yn Lloegr)⁵.
Mae’r pecyn cymorth hwn yn defnyddio tystiolaeth o’n gwaith ymchwil blaenorol, It’s just everywhere, ac yn rhoi hwnnw ar waith.
Er mwyn i unrhyw newid ym mywyd ysgolion fod yn ystyrlon, mae’n rhaid cynnwys y bobl ifanc eu hunain yn y broses, er mwyn iddyn nhw deimlo’u bod nhw’n cael eu grymuso i feddwl ac ymddwyn yn wahanol.
Pan fydd myfyrwyr yn trafod eu profiadau a phrofiadau’u cyfoedion, ac yn perchnogi’r heriau, nhw yn aml yw’r arbenigwyr wrth benderfynu beth mae angen ei newid yn eu grwpiau cymdeithasol nhw. Drwy eu cynnwys nhw o’r dechrau’n deg, gallwn ni fel staff rymuso arweinwyr yfory i ysgwyddo cyfrifoldeb a pherchnogaeth dros y newidiadau rydyn ni i gyd eisiau’u gweld er mwyn creu ysgolion hapus, teg a diogel.
³ L Jones et al (2012) Prevalence and risk of violence against children with disabilities: a systematic review and meta-analysis of observational studies. The Lancet (July 2012), Adran Addysg Llywodraeth y Deyrnas Unedig (Medi 2021) Sexual violence and sexual harassment between children in schools and colleges: Advice for governing bodies, proprietors, headteachers, principals, senior leadership teams and designated safeguarding leads.
⁴ Ofsted (10 June 2021) Review of sexual abuse in schools and colleges (Lloegr).
⁵ Adran Addysg Llywodraeth y Deyrnas Unedig (Medi 2021) Sexual violence and sexual harassment between children in schools and colleges: Advice for governing bodies, proprietors, headteachers, principals, senior leadership teams and designated safeguarding leads.
Penderfynwch pwy fydd yn rhan o’r grŵp. Dechreuwch drwy sgwrsio â’r bobl sydd o’ch cwmpas chi. A oes gan rywun arall ddiddordeb yn yr un pethau â chi? A oes rhywun arall yn teimlo rhwystredigaeth wrth weld anghydraddoldeb, ac yn awyddus i weld pethau’n newid? A oes grwpiau’n bodoli’n barod y gallech chi weithio gyda nhw? Sgwrsiwch am eich bwriadau a mapiwch y bobl y byddwch chi’n dod ar eu traws a allai’ch cefnogi chi. Byddwch chi’n aml yn canfod bod pobl yn awyddus i gyfrannu. Sgwrsiwch dros goffi, yn ystafell y staff ac ati. Mae’n llesol gwybod beth sy’n anghyfiawn ym marn pobl, a beth sy’n eu cymell nhw. Fyddwch chi ddim yn troi’n ymgyrchydd dros nos, felly treuliwch amser yn dod i ddeall y darlun mawr.
Mewn model ymgyrchu clasurol, byddwn ni’n symud o ddicter 🡒 i obaith 🡒 i weithredu
Ewch ati i ganfod yr angen. Po fwyaf o dystiolaeth sydd gennych chi o’r angen am newid, yr hawsaf yw dechrau’r sgwrs.
Beth yw’r problemau yn eich ysgol chi? Gallech chi gychwyn drwy ganfod yr achosion o rywiaeth ac aflonyddu rhywiol sy’n digwydd. I gael y wybodaeth honno, gallech chi edrych ar ddata a chofnodion am achosion perthnasol gyda’ch tîm diogelu neu’ch arweinwyr bugeiliol. Er enghraifft, achosion sy’n ymwneud â defnyddio iaith rywiaethol, sgertsbecian ac aflonyddu rhywiol.
Meddyliwch am anghenion eich myfyrwyr penodol – er enghraifft, eu demograffeg, eu hoedran a’u ffydd, a beth maen nhw’n ei deimlo sydd ei angen.
Mae’n ddefnyddiol gwybod bod Estyn yn cydnabod bod aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion yn hynod o gyffredin ym mywydau disgyblion ifanc, a dylai ysgolion ddilyn dull ataliol a rhagweithiol, sy’n golygu gweithio drwy’r ysgol gyfan, i fynd i’r afael â hyn.
Er mwyn gwneud hynny, dylen nhw ragdybio bod aflonyddu rhywiol a cham-drin rhywiol ar-lein yn digwydd yn eu lleoliad nhw, hyd yn oed pan nad oes adroddiadau penodol o hynny. Dylen nhw wedyn gyflwyno dull ysgol gyfan i fynd i’r afael â’r achosion hynny⁶.
Efallai y gallech chi gynnal arolwg dienw ymhlith y myfyrwyr i ganfod beth sy’n digwydd yn yr ysgol yn eu barn nhw. Cofiwch roi gwybod i’ch uwch dîm arwain am eich cynlluniau, gan esbonio beth fyddwch chi’n ei wneud gyda’r canlyniadau. Gofalwch fod y tîm yn fodlon i chi fwrw ymlaen. Yn benodol, meddyliwch yn ofalus am y risg y gallai rhywun roi gwybod yn ddienw am ddigwyddiad difrifol.
Siaradwch â’ch arweinwyr i’w cael nhw i ymrwymo i hyn. Yn gyntaf, edrychwch ar beth mae’ch arweinwyr yn ei wneud i fynd i’r afael â rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol yn yr ysgol. A oes unrhyw bolisïau eisoes yn bodoli?
A yw’r athrawon a’r myfyrwyr yn gwybod sut i adnabod a rhoi gwybod am achosion o rywiaeth ac aflonyddu rhywiol? Os gallwch chi ddangos i’ch uwch dîm arwain eich bod chi’n cyfrannu at bolisïau ac amcanion yr ysgol, bydd y tîm yn fwy tebygol o’ch cefnogi.
Siaradwch â’ch uwch dîm arwain ac esboniwch pam eich bod chi’n teimlo bod angen creu grŵp o bobl ifanc, a rhannwch unrhyw dystiolaeth sydd gennych chi. Yn fwy na dim, gofynnwch i’r myfyrwyr ddweud beth maen nhw’i eisiau; dyma’r prif reswm pam y dylid creu grŵp. Mae’n hollbwysig ymateb i brofiad y myfyrwyr.
Gadewch i’r myfyrwyr eich arwain chi. Os bydd y myfyrwyr eisiau creu grŵp, neu os bydd angen cymorth arnyn nhw i gynnal cyfarfodydd ac ati, ymatebwch i’w hanghenion nhw. Efallai y bydd angen cymorth arnyn nhw i benderfynu pa fath o grŵp maen nhw’i eisiau, boed hwnnw’n grŵp ffeministaidd sy’n agored i bawb, neu’n grŵp i ferched a myfyrwyr anneuaidd yn unig. Efallai y bydd bechgyn yn awyddus i gael gofod i fechgyn a dynion ifanc hefyd. Mae rhagor o wybodaeth am hyn yn y ddogfen, Gweithio gyda bechgyn a dynion ifanc i atal rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol.
Cynigiwch gymorth i’r myfyrwyr er mwyn canfod beth fyddai’n fwyaf buddiol. Mae creu gofod lle gall merched (neu ferched a myfyrwyr anneuaidd) siarad am rywiaeth a normau cymdeithasol rhyweddol yn gallu bod yn hynod o werthfawr.
Byddwch yn gynhwysol. Er mwyn mynd i’r afael â rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol, mae angen dechrau drwy edrych ar stereoteipiau rhyweddol a gwahaniaethu rhyweddol. Ond mae mathau eraill o wahaniaethu hefyd yn gwaethygu rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol. Os bydd myfyrwyr yn perthyn i grwpiau sy’n profi gwahaniaethu fel hiliaeth neu homoffobia, gall aflonyddu rhywiol deimlo’n wahanol i’r rhain. Dydy bod yn gynhwysol ddim yn golygu anwybyddu’r ffaith bod rhywiaeth yn effeithio’n anghymesur ar fenywod a merched, fel y dywed Ofsted yn ei adroddiad am aflonyddu rhywiol⁷.
“Er y gall pawb brofi trais ac aflonyddu rhywiol, mae’r gwaith ymchwil yn dangos bod hyn yn effeithio’n anghymesur ar ferched. Er enghraifft, merched a ddioddefodd 90 y cant o’r troseddau treisio a gofnodwyd yn erbyn plant 13-15 oed yn 2018/19. Yn y flwyddyn ddiwethaf, merched rhwng 15 ac 17 oed a ddioddefodd y cyfraddau blynyddol uchaf o gam-drin rhywiol ymhlith pobl ifanc a phlant o dan 25 oed.” [Cyfieithiad]
Serch hynny, mae angen i ni feddwl am sut bydd gwahanol grwpiau o fyfyrwyr yn profi rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol. Mae hyn yn golygu bod angen i ni feddwl am sut mae aflonyddu rhywiol yn effeithio ar ferched Du, merched anabl, merched lesbiaidd a deurywiol, myfyrwyr traws a myfyrwyr anneuaidd. Bydd rhai bechgyn, yn enwedig y rheini sy’n arddel hunaniaeth y gymuned LHDT+, wedi profi aflonyddu rhywiol hefyd. Helpwch eich grŵp i greu gofod diogel a chynhwysol i’r myfyrwyr.
Wrth ystyried pa mor gynhwysol yw eich grŵp, cofiwch am anabledd. Er enghraifft, yn achos anableddau corfforol, a yw hi’n hawdd clywed am eich grŵp ac ymuno â’r grŵp? A yw hi’n hawdd mynd i mewn i’r ystafell ei hun? A allech chi wneud addasiadau er mwyn i’r ystafell fod yn fwy croesawgar? I fyfyrwyr sydd ag ADY, holwch y staff arbenigol yn eich ysgol am yr addasiadau amlwg y gallech chi’u gwneud i’w cynnwys nhw. Gofalwch wedyn eich bod chi’n defnyddio iaith glir ac yn osgoi geiriau amwys.
Ystyriwch pwy sy’n defnyddio’r amser. Ystyriwch pwy sy’n defnyddio’r amser yn y grŵp. Sut mae annog merched (sy’n dueddol o siarad llai mewn dosbarthiadau cymysg) i hawlio rhan deg o’r amser siarad? Sut mae gofalu bod y myfyrwyr yn gallu rhannu a chynllunio camau sy’n gysylltiedig â gwahanol fathau o aflonyddu, er mwyn i fyfyrwyr Du a/ neu fyfyrwyr LHDT+ gael cyfle teg i gymryd rhan? Mae trafod beth sy’n digwydd i ferched yn yr ysgol yn gyffredinol yn fan cychwyn da. Gallech chi roi cynnig ar ein sesiwn enghreifftiol, Sgwrs wlanog, sydd i’w gweld ar ddiwedd y ddogfen hon.
Paratowch. Nid bod yn fannau i roi gwybod am ddigwyddiadau yw diben y grwpiau hyn, a dylai hyn fod wedi’i adlewyrchu yn eich trefniadau ar gyfer creu gofod diogel i’r myfyrwyr a’r staff. Bydd angen i’ch dulliau diogelu a’ch dulliau o roi gwybod am ddigwyddiadau fod yn eu lle’n barod. Gofalwch fod eich arweinydd diogelu dynodedig yn ymwybodol o’r grŵp er mwyn gallu paratoi hefyd.
Cofiwch am rym dirprwyo. Mae ysgogi newid yn waith anodd, ac mae cynnal momentwm yn ychwanegol at lwyth gwaith cyffredinol addysgu yn dalcen caled. Chwiliwch am gydweithwyr a fydd yn eich cefnogi chi. Sgwrsiwch â’r myfyrwyr sy’n arweinwyr ym mhob blwyddyn pan fydd rhai, ond chwiliwch hefyd am fyfyrwyr o flynyddoedd hŷn a allai fod yn awyddus i helpu ac ysgwyddo ychydig o gyfrifoldeb.
Gofalwch amdanoch chi’ch hun. Bydd eich egni i gefnogi pobl ifanc yn eu hysbrydoli nhw i newid pethau, ond os bydd y gwaith hwn yn eich llethu, bydd pawb ar ei golled. Gosodwch ffiniau i chi’ch hun, cyfyngwch yr amser y byddwch chi’n ei neilltuo i’r grŵp, ac amgylchynwch eich hun â phobl a fydd yn eich cefnogi, yn eich egnïo, ac yn eich helpu i ymlacio ar ôl sesiynau. Rydych chi’n bwysig, ac yn haeddu gofal, a dylech chi drin eich hun yn y fath fodd.
⁶ Ofsted (10 June 2021) Review of sexual abuse in schools and colleges
⁷ Ofsted (10 June 2021) Review of sexual abuse in schools and colleges
Clywson ni gan aelod o’r NEU sy’n addysgu mewn ysgol uwchradd yng Ngorllewin Sussex ac sy’n cydlynu grwpiau cydraddoldebau’r myfyrwyr. Mae ganddyn nhw grwpiau ar wahân ar gyfer gwahanol elfennau yn y maes cydraddoldeb, gan gynnwys merched, bechgyn, LHDT+ ac anabledd. Bydd y grwpiau bach hyn yn dod ynghyd unwaith y tymor i drafod eu hanghenion. Bydd yr athrawes wedyn yn cynnal un prif gyfarfod o’r tîm cydraddoldeb bob pythefnos.
Mae hi wedi gweld bod y grwpiau llai o faint, sy’n trafod pynciau penodol, yn rhoi gofodau mwy cyfforddus i’r myfyrwyr, lle byddan nhw’n gallu cael sgyrsiau na fydden nhw efallai mor barod i’w rhannu yn y grŵp mwy.
Mae hi wedi trefnu bod aelod o staff o bob un o’r meysydd cydraddoldeb unigol yn cefnogi pob grŵp.
Mae hi’n egluro: “Dydw i ddim yn Ddu, felly mae athro Du yn cefnogi’r cyfarfodydd hynny. Dydw i ddim yn ddyn, felly pan fydda’ i’n cwrdd â’r bechgyn, bydd athro gwrywaidd yn fy helpu, ac mae’r un peth yn wir am y grŵp LHDT+ ac ati.”
Ewch ati i greu’r gofod gyda’ch gilydd. Gwahoddwch y bobl ifanc i gyflwyno’u syniadau a’u rheolau ar gyfer y gofod diogel. Efallai y gallech chi roi syniadau iddyn nhw gan gynnwys:
Nid lle i ddatgelu pethau yw hwn. Gwnewch hynny’n eglur i’r myfyrwyr ar y dechrau, ac esboniwch mai nad lle i siarad am enwau pobl maen nhw’n eu hadnabod yw hwn. Efallai y bydd enghreifftiau dienw’n ddefnyddiol.
Eglurwch sut i roi gwybod am ddigwyddiadau. Yn gynnar yn oes y grŵp, gofalwch fod yr holl fyfyrwyr yn deall sut i roi gwybod am unrhyw beth sy’n eu pryderu nhw, a gofalwch fod y dulliau diogelu a’r dulliau ar gyfer rhoi gwybod am ddigwyddiadau yn eu lle. Byddwch yn barod i gyfeirio pobl at grwpiau cymorth lleol a grwpiau arbenigol.
Mae’n iawn peidio â gwybod rhywbeth, ac mae’n iawn gofyn cwestiynau.
Rhowch werth ar gynhwysiant a phrofiadau gwahanol. Rydyn ni i gyd yma i ddysgu, ac mae gennyn ni i gyd rywbeth i’w gynnig.
Cofiwch gydnabod y gall y pynciau hyn fod yn rhai anodd. Efallai y bydd rhai pynciau’n achosi gofid i rai pobl, neu’n eu cynhyrfu. Esboniwch wrth y myfyrwyr ei bod hi’n iawn i bethau felly ddigwydd, a’i bod hi’n iawn os bydd angen iddyn nhw adael sesiwn. Cytunwch ar le diogel y dylen nhw fynd iddo, neu athro y dylen nhw fynd ato. Dylai’r trefniadau hynny gyd-fynd â chanllawiau’r ysgol.
Gofalwch fod pwnc pob cyfarfod yn cael ei drefnu ymlaen llaw. Bydd hyn yn galluogi unrhyw unigolyn ifanc sy’n teimlo’n nerfus am bwnc i benderfynu ei hun a fydd yn bresennol neu beidio. Mae angen hwyluso cryf er mwyn canolbwyntio ar bwnc pob sesiwn a thywys y drafodaeth fel bod y gofod yn parhau’n lle diogel.
Oedran a chyfnod addysgol. Ystyriwch yn ofalus oedran a chyfnod addysgol a datblygiadol y myfyrwyr, er mwyn penderfynu pa bynciau sy’n addas ac ym mha fanylder y dylech eu trafod. Efallai y bydd angen i chi rannu’r cyfarfod yn wahanol grwpiau oedran, neu efallai y bydd angen i chi annog myfyrwyr hŷn i gael sgwrs mewn grŵp ar wahân.
A yw’r grŵp yn hygyrch? Mae hyn yn berthnasol i anableddau ond mae’n syniad da ystyried a yw gofodau’n addas yn ddiwylliannol hefyd.
A ydyn ni’n rhannu? Cytunwch â’r grŵp beth y mae modd i aelodau ei rannu a beth nad oes modd ei rannu. Byddwch yn eglur bod y cytundebau hyn yn cynnwys bod ar-lein. Os bydd yr ysgol yn caniatáu cyfathrebu ar y cyfryngau cymdeithasol, eglurwch wrth y myfyrwyr fod rheolau am gyfrinachedd a ffyrdd o gyfathrebu yn berthnasol i gyfathrebu ar-lein ac oddi ar lein.
Defnyddiwch ddatganiadau yn y person cyntaf mor aml ag y bo modd wrth i chi ymateb neu sôn am eich profiadau. Mae hyn yn helpu i osgoi gwneud i sylwadau swnio fel pe tasen nhw’n beirniadu pobl eraill wrth i chi eu herio nhw. Er enghraifft, dywedwch: “Pan oeddet ti’n siarad, doeddwn i ddim yn gwybod beth oedd y peth iawn i’w wneud” yn hytrach na dweud: “Roedd dy gyflwyniad di’n ddryslyd”. Dywedwch: “Rydw i wedi penderfynu nad ydw i’n cytuno â dy bwynt di” yn hytrach nad dweud: “Rwyt ti’n anghywir”.
Eich rôl fel aelod o staff. Byddwch yn eglur wrth y myfyrwyr fod gennych chi rôl broffesiynol a chyfrifoldeb fel aelod o staff i gynnal ymddygiad a disgwyliadau’r ysgol, a bod hynny’n berthnasol yn y gofod diogel hefyd. Mae eich rôl wrth helpu i strwythuro’r grŵp yn bwysig dros ben. Gallai’r pynciau a gaiff eu trafod fod yn rhai sensitif iawn, felly mae’n bwysig bod hwylusydd medrus yn cyfryngu yn y sesiynau. Os yw’ch grŵp yn boblogaidd, gallech chi ddisgwyl iddo ddenu llawer o fyfyrwyr a gall hynny fod yn waith caled. Daliwch ati i wahodd pobl eraill i’ch helpu.
Yn olaf, diogelwch pawb yw’r flaenoriaeth bob tro. Os bydd pobl ifanc yn credu eu bod nhw wedi gwneud camgymeriad neu wedi torri rheolau’r gofod diogel, eglurwch mai’r flaenoriaeth yw eu bod nhw’n ddiogel a bod modd iddyn nhw sôn am bethau wrth oedolyn maen nhw’n ymddiried ynddo.
Ystyriwch a allai rhai o’r myfyrwyr hŷn fod yn fentoriaid i’ch myfyrwyr iau, er enghraifft i’w helpu nhw i baratoi cyflwyniad i’r grŵp.
Ewch â’r myfyrwyr ar siwrnai trefnydd neu ymgyrchydd:
Gosodwch amcanion. Ceisiwch osod diben i’ch grŵp. Gofynnwch i’r myfyrwyr beth maen nhw wir eisiau ei gyflawni yn y grŵp ffeministaidd/grŵp merched/grŵp atal rhywiaeth? Ydyn nhw eisiau ymgyrchu? Ydyn nhw eisiau trafod a deall pethau? Ble’r hoffen nhw fod ar ddiwedd y tymor neu ddiwedd y flwyddyn ysgol?
Defnyddiwch greadigrwydd ac egni. Defnyddiwch y celfyddydau, cerddoriaeth, theatr – unrhyw beth dan haul. Soniwch am beth mae Beyoncé yn ei wneud, beth mae pawb yn ei wylio, y pethau maen nhw’n gwrando arnyn nhw. Crëwch riliau ac animeiddiadau – does dim pen draw ar beth allwch chi’i wneud.
Amrywiwch y modelau dysgu a chyfranogi. Yn union fel mewn ystafell ddosbarth, bydd pawb mewn grwpiau myfyrwyr yn dysgu’n wahanol, felly ceisiwch amrywio’r math o gynnwys y byddwch chi’n ei ddefnyddio. Er enghraifft, gallai sesiwn fod ar ffurf sgwrs gan fyfyriwr, neu wylio a thrafod ffilm. Y tro wedyn, gallen nhw fod yn tynnu lluniau ar bapur am bwnc penodol, er mwyn i’r dulliau dysgu amrywio.
luniwch gynllun ar gyfer y tymor. Cytunwch â’ch grŵp beth fyddwch chi’n ei wneud a lluniwch gynllun ar gyfer y tymor. Ceisiwch annog y myfyrwyr i arwain y syniadau cymaint ag y bo modd. Gall cynllunio fod yn rhan o’r broses o ddod i adnabod eich gilydd a dysgu, gan y bydd yn gofyn am gyflwyno problemau, cyd-drafod, a bod yn drefnus. A all y myfyrwyr greu hysbyseb i ddenu mwy o aelodau i’r grŵp neu greu cynllun ar gyfer y tymor ar PowerPoint? Dyma sgiliau bywyd gwych hefyd.
Trafodwch beth yw ystyr y geiriau hyn i bobl ifanc unigol ac edrychwch ar y cysylltiad rhwng aflonyddu rhywiol a grym ac anghydraddoldeb yn y perthnasau rhwng rhyweddau. Trafodwch hefyd sut gall aflonyddu rhywiol effeithio ar wahanol hunaniaethau mewn gwahanol ffyrdd. Trafodwch sut mae hyn yn berthnasol yn yr ysgol, ond sut gallai hefyd fod yn berthnasol i weithle neu ar y stryd.
Ymgyrchoedd. Pa newid mae pobl ifanc eisiau’i weld? Dawn bwysig wrth ymgyrchu a dod o hyd i atebion yw anelu am newid y mae modd ei gyflawni, a hwnnw’n un effeithiol. Efallai mai eich rôl chi fydd helpu’r myfyrwyr i greu ymgyrch a chanfod ateb i’r broblem. Mae’r sesiynau enghreifftiol, Pynciau ar y Pren a Beth sy’n gwneud ymgyrchydd neu drefnydd da? ar ddiwedd y ddogfen hon yn gamau cyntaf da wrth ymgyrchu.
Wrth edrych ar atebion, gallech chi annog myfyrwyr i ddefnyddio’r dull CAMPUS:
A yw’r newid rydych chi eisiau’i weld yn newid:
Hanes ymgyrchu ac undebau. Mae straeon anhygoel i’w cael am sut mae pobl wedi trefnu ac ymgyrchu er mwyn newid pethau. Mae straeon o’r fath yn gallu ysbrydoli pobl ifanc yn fawr. Mae gan yr NEU gyfres wych o ddeunyddiau am y menywod fu’n creu cadwyni, yn ogystal â phecyn addysg ar gyfer Mis Hanes Pobl Ddu a phosteri o bobl i’w hefelychu.
Dysgu mewn gofod diogel. Ar adegau, efallai y bydd y myfyrwyr eisiau defnyddio’r gofod i drafod mater mewn mwy o fanylder, neu i ofyn cwestiynau am bwnc. Peidiwch â bod ofn dweud os nad ydych chi’n gwybod rhywbeth. Anogwch y myfyrwyr i gynnal eu sesiynau eu hunain. Er enghraifft, beth y gall y myfyrwyr ei ddysgu i’w gilydd? A allan nhw rannu straeon am eu diwylliant neu eu ffydd, neu drafod llyfr ysbrydoledig maen nhw wedi’i ddarllen?
Dewch o hyd i wybodaeth am ffeministiaeth. Gallai hyn olygu dysgu am ymgyrchoedd ffeministaidd o amgylch y byd ac am hanes menywod ysbrydoledig. Gallai gynnwys chwalu mythau am ffeministiaeth os bydd gan rai pobl ifanc syniadau stereoteipaidd negyddol y mae angen rhoi sylw iddyn nhw.
Cysylltwch â chyrff eraill sy’n ymwneud â myfyrwyr. Gallai’r rhain gynnwys undebau myfyrwyr, grwpiau cyfranogi, neu gynrychiolwyr myfyrwyr. Os oes gennych chi gysylltiadau ag ysgolion eraill lleol, a allai myfyrwyr yr ysgolion ddod ynghyd? Dyma ymarfer gwych i fapio pwy a allai’ch cefnogi a phwy a fydd yn eich helpu.
Ewch ati i feithrin sgiliau oes. Mae codi llais a chymryd rhan mewn prosesau democrataidd yn sgiliau oes i fyfyrwyr. Gofalwch fod amser i’r myfyrwyr ddysgu sgiliau fel siarad cyhoeddus, pleidleisio, a dadlau achos neu anghytuno’n barchus.
Gwrandewch ar y myfyrwyr ac ewch ati i ymwneud â nhw. Mae sesiwn grŵp yn ffordd wych o ymgynghori â myfyrwyr – mae rhai syniadau isod am sut i wneud hynny’n dda.
Mae rheolau diogelu yr un mor bwysig mewn grwpiau myfyrwyr ag ydyn nhw ym mhobman arall yn yr ysgol. Gofalwch eich bod chi’n eglur â’r myfyrwyr ynghylch beth y gallwch chi’i gadw’n gyfrinachol a beth fydd yn rhaid i chi’i rannu â gweithwyr proffesiynol eraill.
Mae aelod o’r NEU yn addysgu Safon Uwch yn y gwyddorau cymdeithasol mewn ysgol yn Newcastle upon Tyne. Mae hi’n hwyluso’r grŵp ymchwil a gweithredu, Schools Against Sexism, ynghyd â gofalu am gymdeithas ffeministaidd sy’n ffynnu ac ynddi 30-40 o fyfyrwyr.
“Ar y cychwyn, fe ddechreuais i’r grŵp heb unrhyw gynllun penodol ar gyfer y strwythur. Wnaeth hynny ddim gweithio’n dda iawn, gan fod angen rhywbeth ar y myfyrwyr i roi ffocws i’w trafodaethau. Dyma fi’n rhoi darn o bapur i’r myfyrwyr ac yn gofyn iddyn nhw ysgrifennu beth roedden nhw eisiau’i drafod a phwy fyddai’n gwirfoddoli i fod yn gyfrifol am y sesiwn benodol honno.”
“Ymhlith y pynciau roedd y diwydiant gofal croen; menywod mewn gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg a mathemateg; menywod a gemau fideo; gwrywdod tocsig; pwysigrwydd rhagenwau; anableddau meddyliol a chorfforol; y mislif; braint prydferthwch; marciau llwythi; ffeministiaeth a hil; a menywod mewn crefydd.”
Ewch ati i greu gofod diogel i’r myfyrwyr gyfranogi; mae angen iddyn nhw deimlo’n ddiogel ac yn hyderus cyn y gallan nhw godi llais.
Gosodwch ddisgwyliadau clir o ran yr hyn y gallwch chi’i gynnig i’r myfyrwyr. Byddwch yn onest â nhw am yr hyn sy’n bosibl a’r pethau sy’n cyfyngu arnoch chi, ond hefyd, cefnogwch unrhyw amcanion uchelgeisiol. Er enghraifft, a fydd Harry Styles yn cytuno i chwarae gìg yn eich ysgol chi? Annhebygol braidd. Ond a fyddai’r BBC yn lleol yn barod i roi sylw i’ch prosiect? Efallai’n wir y byddai, felly rhowch gynnig arni.
Ydych chi’n barod i newid? Ydych chi’n barod i wneud beth mae’r myfyrwyr yn gofyn amdano? Er mwyn i gyfranogi fod yn effeithiol, mae’n rhaid bod ymrwymiad i newid. Gallai ymateb o ddifrif i’ch pobl ifanc olygu gwneud rhywbeth na fyddech chi efallai’n dewis ei wneud eich hun.
Sgwrsiwch â’ch cydweithwyr i sicrhau eu bod nhw’n teimlo’n gyfforddus ac yn barod i gyflwyno’r newidiadau, ar sail yr adborth a gewch chi. Os yw’r bobl ifanc yn awyddus i weld newid drwy’r ysgol gyfan, efallai y bydd yn rhaid i hynny fod ar ffurf polisi ar gyfer yr ysgol gyfan gan uwch arweinydd. Neu os mai’r staff addysgu sy’n cyflwyno’r newid, efallai y bydd angen cyfathrebu hynny’n dda i’r holl staff. Cynlluniwch ymlaen llaw sut byddwch chi’n rhannu gwybodaeth am unrhyw newidiadau ac yn bwrw ymlaen â nhw, a gofynnwch i bobl eraill eich helpu yn hynny o beth.
Gwnewch y cyfan yn hwyl. Mae’r celfyddydau, drama a chreadigrwydd yn ffyrdd gwych o gael sylwadau gan fyfyrwyr ac o’u grymuso nhw. Mae Agenda gan Brifysgol Caerdydd yn llawn adnoddau creadigol amrywiol i addysgwyr eu defnyddio.
Sut byddwch chi’n gwrando ar grwpiau sy’n agored i niwed? A oes angen gofod penodol ar ferched i godi llais? A oes angen gofod i fyfyrwyr LHDT+? A yw’r gofodau’n ddiogel i fyfyrwyr o liw siarad am hiliaeth? A yw’r gofodau’n hygyrch os oes gan fyfyriwr ADY? Sut gallwch chi ddatblygu gwrth-rywiaeth fel ei fod yn werth cyffredin drwy’r holl ysgol?
Peidiwch byth â thanbrisio grym lleisiau pobl ifanc. A chithau’n oedolyn, gallwch chi eirioli dros bobl ifanc, ond bydd yr eirioli hwnnw wastad yn fwy grymus os yw’n dod yn uniongyrchol gan y bobl ifanc. Edrychwch ar sut gallwch chi ddefnyddio unrhyw blatfformau posibl i gyflwyno llais pobl ifanc.
Manteisiwch ar arbenigedd eich staff. Bydd gan aelodau’r staff bob math o ddoniau, teimladau a syniadau am sut i siarad am rywiaeth a mynd i’r afael â’r mater. Gofynnwch i bobl eraill fod yn rhan o’r gwaith, a rhannwch y cyfrifoldeb.
Y nod: helpu’r myfyrwyr i ganfod pwy sy’n defnyddio’r mwyaf o amser wrth siarad, a’u helpu nhw i reoli’r amser hwnnw eu hunain.
Offer: pelen hir o wlân.
Materion cynhwysiant: os na all myfyriwr ddal y gwlân, meddyliwch am sut byddai modd ei glymu’n ddiogel i gadair neu fwrdd neu rywbeth tebyg. Os na all myfyriwr ddal y belen, gofynnwch i bwy bynnag sydd wrth ei ymyl ddal y gwlân ar ei ran.
Byddwch yn ofalus os ydych chi’n credu bod myfyrwyr yn bresennol sydd wedi dioddef o aflonyddu rhywiol ac sy’n awyddus i ddweud hynny. Dydy hon ddim yn adeg i roi gwybod am faterion sy’n ymwneud â diogelu, ond mae’n deg eu bod nhw’n cael cyfle digonol i siarad.
Y nod: i dynnu allan yn gyflym syniadau gan bobl ifanc am yr hyn maen nhw’n teimlo yw’r materion sy’n ymwneud â phwnc.
Offer: papur siart troi, pennau ffelt gwahanol liwiau, amserydd sy’n gwneud sŵn, sticeri opsiynol.
Amser: yn amrywio, o 20 munud (byr iawn) i wers lawn.
Nifer y myfyrwyr: grwpiau o wyth a mwy, ond bydd yr amser a’r offer yn amrywio.
Hygyrchedd: mae angen gallu symud o amgylch yr ystafell ddosbarth, ac mae angen gallu ysgrifennu’n annibynnol neu gyda chymorth. Os na all myfyriwr symud yn hawdd, symudwch y papurau yn lle hynny.
Gosodiad yr ystafell: gwasgarwch y byrddau o amgylch yr ystafell fel bod digon o le i sefyll o’u cwmpas, gyda phedwar neu bum siart troi ar y byrddau a chasgliad o bennau ffelt gyda phob un. Rhaid bod digon o bennau ffelt i bawb.
Os bydd amser yn brin, ysgrifennwch bedair neu bum thema, un yng nghanol pob siart troi, gan ddefnyddio lliwiau ac addurniadau. Ymhlith y geiriau y gallech chi’u defnyddio mae:
gwisg ysgol / gwyddoniaeth a mathemateg / toiledau / yn y coridorau / mewn gwersi
Neu
yn yr ysgol / gwneud chwaraeon / o gwmpas y lle / cymdeithasu / gyda fy nheulu
Neu
iechyd / trais a diogelwch / cyflog a gwaith / addysg / y cyfryngau ac ar-lein
Y nod: trafod problem mae’r myfyrwyr eisiau rhoi sylw iddi, canfod achosion ac effeithiau’r broblem, a chyflwyno’r atebion neu’r datrysiadau y byddan nhw’n canolbwyntio arnyn nhw.
Offer: papur siart troi, pennau ffelt amryliw, a nodiadau Post-it neu rai digidol cyfatebol.
Amser: o leiaf 30 munud, ond byddai awr yn well.
Nifer y myfyrwyr: byddai modd gwneud hyn gyda dau neu dri myfyriwr, neu gallech chi rannu’r myfyriwr yn grwpiau o tua chwech, ond bydd yr amser a’r offer yn amrywio.
Hygyrchedd: mae angen gallu ysgrifennu ar siart troi neu adnodd digidol, ynghyd ag ysgrifennu’n annibynnol neu gyda chymorth.
Gosodiad yr ystafell: yn ddelfrydol, gofod mawr gyda dau neu dri siart troi yn sownd i’w gilydd i greu lle mawr i dynnu llun.
Y nod: datblygu syniadau gyda’r bobl ifanc am y sgiliau a’r ymddygiadau y mae eu hangen ar ymgyrchydd da.
Offer: papur siart troi, pennau ffelt amryliw, nodiadau Post-it neu adnoddau digidol sy’n gwneud yr un peth.
Amser: o leiaf 20 munud, ond yn amrywio.
Nifer y myfyrwyr: mae angen gallu rheoli’r grwpiau trafod, felly rhwng tri a chwech, ond byddai modd cael llawer o grwpiau os oes digon o le iddyn nhw i gyd siarad.
Hygyrchedd: mae angen gallu symud i gyrraedd siart troi, ynghyd â’r gallu i ysgrifennu’n annibynnol neu gyda chymorth.
Gosodiad yr ystafell: dau siart troi wedi’u gosod wrth ymyl ei gilydd ar wal neu ar y llawr, gyda digon o le rhwng y papurau.
Os yw’r grŵp yn ei chael hi’n anodd deall beth yw ymgyrchoedd, efallai y byddwch chi am ganolbwyntio ar hynny yn y sesiwn, a gwneud yr ymarfer isod rywbryd eto. Gallwch chi farnu pa mor gyflym y mae angen i’r grŵp symud. Ar ôl i chi deimlo bod y grŵp yn deall beth yw ymgyrchoedd, esboniwch eu bod nhw am greu ymgyrchydd da mewn grwpiau bach, cyn cyflwyno’u hymgyrchydd i’r grŵp mwy.
Bydd yr adran nesaf yn trafod y rhinweddau sy’n gwneud rhywun yn ymgyrchydd da. Mae wyth opsiwn yma, a gallai eu defnyddio nhw i gyd fod braidd yn ailadroddus i rai myfyrwyr. Felly dewiswch yr elfennau yr hoffech chi i’r grŵp ganolbwyntio arnyn nhw.
Anogwch y grŵp i ysgrifennu beth sy’n bwysig am weledigaeth yr ymgyrchydd a pham mae angen gweledigaeth ar ymgyrchydd da. Gofynnwch iddyn nhw feddwl am rai o’r gweledigaethau a allai fod gan y grŵp penodol hwn.
Ymarfer ychwanegol os bydd amser
Y nod: gwerthuso eich grŵp, er enghraifft ar ddiwedd y tymor.
Offer: papur siart troi, pennau ffelt amryliw, nodiadau Post-it neu adnoddau digidol sy’n gwneud yr un peth.
Amser: o leiaf 20 munud, ond yn amrywio.
Nifer y myfyrwyr: mae angen gallu rheoli’r grwpiau trafod, felly rhwng tri a chwech, ond byddai modd cael llawer o grwpiau os oes digon o le iddyn nhw i gyd siarad.
Hygyrchedd: mae angen gallu symud i gyrraedd siart troi, ynghyd â’r gallu i ysgrifennu’n annibynnol neu gyda chymorth.
Gosodiad yr ystafell: dau siart troi wedi’u gosod wrth ymyl ei gilydd ar wal neu ar y llawr, gyda digon o le rhwng y papurau.
