Dyna Ddigon: Awgrymiadau gwych ar gyfer model sy’n annog pobl i ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol

Arweinyddiaeth

1. Gall dull ysgol gyfan sy’n annog pobl i ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol greu newid diwylliannol a fydd yn para.
2. Mae angen i arweinwyr a staff yr ysgol ddeall a chefnogi’r dull hwn o weithio.

Myfyrwyr

3. Dydy nifer o bobl ifanc ddim yn deall y niwed posibl y gall rhywiaeth bob dydd ei achosi.
4. Mae angen i bob disgybl deimlo’n ddiogel mewn gwersi, gan gynnwys myfyrwyr sydd wedi profi aflonyddu a phob bachgen.
5. Mae angen i’r disgyblion fod yn rhan o’r gwaith o ddatblygu strategaethau, er mwyn i’r rheini deimlo’n realistig a pherthnasol.
6. Mae angen i’r ysgol ddangos ei bod hi’n gwrando ar y myfyrwyr er mwyn meithrin ymddiriedaeth.

Staff

7. Mae angen i’r staff sy’n rhoi gwersi gael hyfforddiant cefnogol sy’n eu galluogi nhw i ymarfer technegau pwysig.
8. Rhaid rhoi pwyslais ar empathi wrth ddysgu sut i ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol, neu bydd pobl yn dechrau beio’i gilydd.

Y cwricwlwm

9. Allwch chi ddim newid diwylliant drwy ambell wers addysg rhyw a chydberthynas ym mlwyddyn 10.

Y gymuned

10. Mae angen sianeli agored sy’n galluogi rhieni a gwarcheidwaid i sôn am y pethau sy’n eu pryderu.

Beth yw ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol?

Mae staff wedi canfod bod y model hwn yn gweithio fel rhan o ddull ysgol gyfan o ddelio ag agweddau ac ymddygiadau problematig sy’n gysylltiedig â rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol, gan ei fod yn berthnasol i bob aelod o gymuned yr ysgol. Nid oes neb yn cael torchi llewys a thybio nad yw’r mater yn berthnasol iddyn nhw. Mae’r model yn gweithio’n dda ochr yn ochr â systemau sy’n annog disgyblion i godi llais a gweithredu, ac mae hefyd yn rhoi pwyslais ar sicrhau bod y cwricwlwm academaidd a’r cwricwlwm cyfoethogi yn gynrychioladol a bod y staff yn meddwl am y bylchau yn y ddarpariaeth.

Mae dulliau o ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol wedi cael eu defnyddio’n llwyddiannus yn y byd addysg, yn y sector gwaith ieuenctid, ac mewn lleoliadau cymunedol. Er enghraifft, maen nhw’n cael eu defnyddio mewn prifysgolion yn yr Unol Daleithiau ac yn y Deyrnas Unedig¹ i fynd i’r afael â rhywiaeth, aflonyddu rhywiol a thrais. Mae Right to Be² yn defnyddio dull o ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol er mwyn helpu pobl i ddelio â bwlio sy’n targedu pobl ‘wahanol’ ac i fynd i’r afael ag aflonyddu rhywiol mewn gweithleoedd, mewn gofodau cyhoeddus, ac ar drafnidiaeth.

Yn ôl Canfyddiadau Arolwg Panel Iechyd Cyhoeddus Cymru (Mehefin 2023)³, dywedodd 61% o bobl y bydden nhw’n debygol (a 23% y bydden nhw’n debygol iawn) o gael hyfforddiant wyneb yn wyneb ar gyfer ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol pe baen nhw’n cael cynnig hwnnw, gyda’r nod o ddatblygu eu sgiliau a’u hyder i ymateb i drais. Mae hynny’n cynnwys aflonyddu rhywiol a thrais rhywiol at fenywod a merched. Ar ôl adolygu’r dystiolaeth, casgliad Public Health England oedd y gallai ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol gael effaith gadarnhaol ar ddynion, yn ogystal â menywod, wrth leihau trais yn erbyn menywod⁴.

Drwy ddefnyddio model ar gyfer ymyrryd mewn sefyllfaoedd amrywiol fel rhan o ddull ysgol gyfan o greu cymuned gadarnhaol, y peth gwirioneddol rymus yw bod modd atgyfnerthu gwerthoedd yr ysgol dro ar ôl tro o sawl ongl wahanol – tan y bydd hynny’n newid y diwylliant.

¹ Er enghraifft, mae’r rhaglen i fentora cyfoedion, ‘Mentors in Violence Prevention peer-mentoring programme ’, wedi cael ei defnyddio mewn rhai ysgolion yn yr Alban i fynd i’r afael â thrais, gan gynnwys trais a bwlio ar sail rhywedd. Hefyd y rhaglen Green Dot yn yr Unol Daleithiau; a Phrifysgol Caerwrangon.

² Hollaback gynt.

³ Iechyd Cyhoeddus Cymru – Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus.

⁴ Fenton, Mott et al. (2016) A review of evidence for Bystander Intervention to prevent sexual and domestic violence in universities.

Mwy o fanylder:

Arweinyddiaeth

1. Gall dull ysgol gyfan sy’n annog pobl i ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol greu newid diwylliannol a fydd yn para.
   • Mae dull sy’n rhoi pwyslais ar ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol yn canolbwyntio ar rôl y bobl nad ydyn nhw’n uniongyrchol gysylltiedig â digwyddiad neu iaith neu ddewisiadau problematig, ond a all fod yn dyst i hyn. Mae’n ymwneud â sut mae ymatebion y tystion hyn yn effeithio ar normau cymdeithasol cymuned yr ysgol.
   • Os bydd pobl a allai ymyrryd yn derbyn ymddygiadau a allai fod yn niweidiol, bydd staff a disgyblion yn dysgu bod hynny’n dylanwadu’n uniongyrchol ar y normau cymdeithasol a’r parodrwydd i oddef yr ymddygiadau hynny. Y nod yw grymuso disgyblion i newid arferion diwylliannol niweidiol drwy roi’r gallu a’r hyder iddyn nhw wneud hynny.
   • Bydd staff a disgyblion yn dysgu pryd a sut i ymyrryd yn gefnogol ac yn effeithiol er mwyn herio ymddygiad niweidiol, gan atal canlyniadau mwy difrifol posibl a/neu olygu bod modd delio â phethau yn nes ymlaen, pan fydd yr emosiynau’n llai tanbaid a’r holl bartïon yn fwy agored i drafod yn blwmp ac yn blaen.
   • Mae dysgu pobl sut i asesu’r risg yn rhan hollbwysig o hyfforddiant ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol. Mae’n hanfodol er mwyn sicrhau na fydd unrhyw fyfyriwr yn teimlo bod yn rhaid ymyrryd os nad yw’n teimlo’n ddiogel yn gwneud hynny.
   • Gall dysgu i ymyrryd ag empathi ddechrau’n gynnar mewn bywyd – er enghraifft, wrth ddysgu beth yw ystyr bod yn ffrind da i rywun arall. Yn yr ysgol gynradd, gallai hyn olygu perswadio ffrind yn dawel i beidio â bwlio rhywun arall, neu ofyn i bobl a ydyn nhw’n teimlo’n iawn ar ôl i rywun arall ddweud rhywbeth cas. Mae modd defnyddio’r dull hwn gyda phob math o ymddygiadau sy’n sarhau neu’n bwlio pobl, gan gynnwys hiliaeth a homoffobia, neu i gefnogi myfyrwyr sydd ag ADY.
2. Mae angen i arweinwyr a staff yr ysgol ddeall a chefnogi’r dull hwn o weithio.
   • Dylai arweinwyr ysgolion fod yn ymwybodol o fanteision cael dull rhagweithiol o weithio drwy’r ysgol gyfan yn hyn o beth.
   • Dylai holl staff yr ysgol gael hyfforddiant am rywiaeth, aflonyddu rhywiol a cham-drin, er mwyn iddyn nhw allu cydnabod ac ymateb i hynny. Dylid egluro bod disgwyl iddyn nhw herio ymddygiad o’r fath bob tro y byddan nhw’n dod ar ei draws. Mae’n hollbwysig bod disgyblion yn gallu gweld bod y staff yn trin y materion hyn yn gwbl ddifrifol.
   • Mae angen i reolau a pholisïau ymddygiad yr ysgol gyfeirio’n benodol at rywiaeth ac aflonyddu rhywiol; rhaid iddi fod yn glir i ddisgyblion sut bydd yr ysgol yn delio ag ymddygiadau o’r fath ac y bydd goblygiadau i hynny.

Myfyrwyr

3. Dydy nifer o bobl ifanc ddim yn deall y niwed posibl y gall anwybyddu rhywiaeth bob dydd ei achosi.
   • Mae nifer o bobl ifanc yn teimlo bod yn rhaid iddyn nhw oddef agweddau rhywiaethol os ydyn nhw eisiau cael eu derbyn; hyd yn oed pan fyddan nhw’n teimlo’n anghyfforddus, maen nhw’n credu bod ‘ymuno’ yn normal ac yn ddiniwed.
   • Mae angen i ddisgyblion sy’n chwerthin ar jôcs rhywiaethol, er enghraifft, ddeall bod ymuno yn gwneud i rai pobl deimlo bod ymddygiad sy’n cam-drin pobl eraill yn y fath fodd yn dderbyniol – mae’n cael ei normaleiddio. Gall hyn hefyd greu patrwm lle bydd pethau’n gwaethygu; po fwyaf y bydd unigolyn yn cael rhwydd hynt i ymddwyn mewn ffordd sy’n cam-drin pobl ar lefel isel, y mwyaf y bydd y norm sy’n gymdeithasol dderbyniol yn newid. Os na fydd neb yn herio hyn, dros gyfnod o amser, gall yr ymddygiad sy’n bwlio ac yn bygwth ddod yn gynyddol niweidiol.
   • Diffiniwch ac esboniwch beth yw rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol, ynghyd â pham eu bod nhw’n niweidiol. Mae modd gwneud hyn o sawl ongl. Er enghraifft, gallai disgyblion ysgol gynradd drafod stereoteipio ar sail rhywedd a materion sy’n ymwneud â pharch, neu gallai gwersi mewn ysgolion uwchradd drafod y cydbwysedd grym rhwng gwahanol grwpiau cymdeithasol, bwlio ar-lein, delweddau rhywioledig neu gam-drin.
   • Gallai arolwg neu holiadur dienw ymhlith y disgyblion ganfod barn a phrofiadau’r disgyblion yn yr ysgol a’r tu hwnt iddi ynghylch rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol. Defnyddiwch hyn fel man cychwyn i gynnal trafodaethau a chynllunio’r cwricwlwm.
4. Mae angen i bob disgybl deimlo’n ddiogel mewn gwersi, gan gynnwys pob bachgen.
   • Mae angen i ddisgyblion ddysgu beth yw ystyr beio’r dioddefwr a pham mae hyn yn niweidiol.
   • Mae’n bwysig nad yw staff a disgyblion yn gwneud sylwadau beirniadol am brofiadau negyddol pobl. Mae’n ddigon rhwydd i bobl eraill feirniadu pa ‘mor ddrwg’ y ‘dylai’ math penodol o aflonyddu neu ymosodiad deimlo, a thrwy hynny ddiystyru ymddygiadau ‘llai difrifol’ er bod y rheini o bosibl yn achosi gofid mawr i rai myfyrwyr.
   • Er y gall gweithgareddau sy’n ceisio ysgogi empathi fod yn effeithiol, byddwch yn wyliadwrus o ‘ymarferion empathi’ sy’n bersonol iawn – gall y rhain wneud i ddisgyblion deimlo’n rhy fregus, gan droi’n fethiant.
   • Dylai disgyblion wybod pa bynciau sensitif a fydd yn cael eu haddysgu a pha bryd. Dylid tynnu sylw at gynnwys a allai fod yn emosiynol, er mwyn i ddisgyblion beidio â dod ar draws dim byd annisgwyl mewn gwers.
   • Rhaid cynllunio cymorth bugeiliol pan fydd unigolion yn datgelu pethau, a chynllunio at sefyllfaoedd lle bydd mwy o bobl yn rhoi gwybod am ddigwyddiadau. Ym mhob gwers sy’n trafod pynciau sensitif, dylid rhoi manylion y cymorth bugeiliol hwn ac egluro â phwy y gall myfyrwyr siarad neu gan bwy y gallan nhw gael cymorth. Mae angen i’r holl staff wybod sut i gysylltu â’r tîm diogelu a’r arweinwyr diogelu dynodedig.
   • Bydd grwpiau gwahanol o bobl ifanc yn profi rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol mewn ffyrdd gwahanol. Meddyliwch am sut i gysylltu eich gwaith i atal aflonyddu rhywiol â gwerthoedd ehangach yr ysgol. Meddyliwch hefyd am sut i greu cysylltiadau â gwaith sy’n herio hiliaeth a stereoteipio myfyrwyr LHDT+, a gwaith sy’n rhoi gwerth ar amrywiaeth diwylliannol.
   • Gallwch ddefnyddio ein dogfen am weithio gyda bechgyn a dynion ifanc i’ch helpu.
5. Mae angen i’r disgyblion fod yn rhan o’r gwaith o ddatblygu strategaethau, er mwyn i’r rheini deimlo’n realistig a pherthnasol.
   • Rydych chi’n fwy tebygol o ennyn diddordeb disgyblion drwy ddefnyddio senarios a sgriptiau lle bydd o leiaf rai o’u cyfoedion wedi bod yn rhan o’r broses o ddewis yr iaith/digwyddiad dan sylw.
   • Gall defnyddio disgyblion hŷn i addysgu disgyblion iau am bwysigrwydd dysgu gwerthoedd cadarnhaol, er enghraifft drwy ddramâu byrion neu wasanaethau, helpu i feithrin ymdeimlad o gyfrifoldeb cymunedol.
   • Gallai defnyddio disgyblion i addysgu cynnwys sensitif mewn manylder greu risg, a dylid osgoi hyn.
6. Mae angen i’r ysgol ddangos ei bod hi’n gwrando ar y myfyrwyr er mwyn meithrin ymddiriedaeth.
   • Yn ogystal ag arolygon dienw, dylai fod blychau cwestiwn dienw ar gael, a dylid neilltuo amser i ddisgyblion ysgrifennu cwestiynau neu sylwadau gwerthuso ar bapur. Dylid neilltuo amser hefyd i roi sylw i gwestiynau blaenorol ac i drafod gwerthusiad y disgyblion o weithgareddau/ gwersi.
   • Defnyddiwch arolygon peilot a holiaduron gyda grwpiau o ddisgyblion sydd â diddordeb er mwyn eich helpu i wybod pa gwestiynau i’w gofyn.
   • Dylid defnyddio ffyrdd eraill o rai llais i ddisgyblion, fel cyngor yr ysgol a chynrychiolwyr blynyddoedd, i roi adborth o’r ddau gyfeiriad. Mae gwrando’n beth da, ond mae gwrnado ac ymateb yn well o lawer er mwyn creu adborth gonest. Mae angen i arweinwyr a staff yr ysgol egluro sut (ac erbyn pryd) mae’r ysgol yn bwriadu ymateb i’r pryderon a ddaw i’r amlwg.
   • Mae arolygon a thechnegau tebyg hefyd yn eich galluogi i ganfod newid ymddygiadol yn eich ysgol cyn i’r rhaglen ddechrau ac ar adegau rheolaidd wedi hynny: er enghraifft, drwy ofyn cwestiynau am ba mor aml y bydd disgyblion yn destun sylwadau rhywiaethol neu’n dioddef o gyffwrdd digroeso, neu’n clywed pobl yn adrodd jôcs am dreisio. Gall rhannu’r canlyniadau â disgyblion helpu i’w cymell nhw hefyd. Mae’n werth nodi y gallech chi weld cynnydd yn nifer y bobl sy’n rhoi gwybod am yr ymddygiadau hyn am sbel, wrth i ddisgyblion a staff ddod yn fwy ymwybodol ohonyn nhw. Mae angen esbonio hyn, er mwyn peidio â gwangalonni neb.

Staff

7. Mae angen i’r staff sy’n rhoi gwersi gael hyfforddiant cefnogol sy’n eu galluogi nhw i ymarfer technegau pwysig.
   • Mae angen cryn dipyn o sensitifrwydd, pwyll ac empathi er mwyn annog pobl ifanc i ymyrryd mewn sefyllfaoedd cymdeithasol anodd. Dylai staff fod yn barod i lywio trafodaethau anodd, ynghyd â thrin disgyblion amddiffynnol, mewn ffordd gadarnhaol sy’n cydnabod y cyfleoedd ar gyfer gwir dwf yn y sefyllfaoedd hyn.
   • Bydd angen cyfleoedd ar staff i drafod sut i hwyluso trafodaethau rhwng disgyblion, gan ddefnyddio senarios a sgriptiau i alluogi disgyblion i ddysgu gan ei gilydd, gan mai dyma’r ffordd fwyaf effeithiol o newid normau cymdeithasol.
8. Rhaid rhoi pwyslais ar empathi wrth ddysgu sut i ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol, neu bydd pobl yn dechrau beio’i gilydd.
   • Efallai y bydd disgyblion yn delio â’u anghyfforddusrwydd mewn gwersi drwy geisio rhoi’r bai ar ferched neu grwpiau eraill a/neu bobl eraill sy’n ymyrryd, neu drwy ymosod ar y rheini sydd wedi ymddwyn yn rhywiaethol neu mewn ffordd sy’n cam- drin pobl. Mae’n bwysig creu awyrgylch mewn gwersi lle nad yw neb yn barnu neb, er mwyn i’r holl ddisgyblion fod yn awyddus i fod yn agored yn hytrach na bod yn amddiffynnol.
   • Efallai y bydd bechgyn yn teimlo’u bod nhw’n cael eu targedu’n annheg, felly mae angen eu cefnogi heb i’r honiad ‘nad yw pob dyn fel yna’ gael ei ddefnyddio’n esgus i beidio â dangos diddordeb. Er bod rhywiaeth ac aflonyddu yn faterion rhyweddol yn hanesyddol, ac er bod ymosodiadau ac aflonyddu rhywiol yn digwydd i lawer mwy o fenywod a merched, mae hyn yn golygu bod yn rhaid egluro y gall unrhyw un gyflawni neu ddioddef o hyn. Mae’n bwysig pwysleisio’r ffaith bod myfyrwyr LHDT+ yn grŵp y mae aflonyddu a cham-drin rhywiol yn effeithio’n anghymesur arnyn nhw.
   • Mae angen i fechgyn ddeall hefyd bod eu hymateb i’w cyfoedion a’u ffrindiau mewn sefyllfaoedd o ddydd i ddydd yn hollbwysig er mwyn i bethau newid; yn hytrach na’u bod yn teimlo bod pobl yn eu barnu, y nod yw eu bod nhw’n teimlo wedi’u grymuso a bod y dewisiadau maen nhw’n eu gwneud yn bwysig iawn.
   • Mae’n werth rhoi gwybod i’r myfyrwyr nad oes angen iddyn nhw deimlo’n euog os nad ydyn nhw’n teimlo’u bod nhw’n gallu ymyrryd.

Y cwricwlwm

9. Allwch chi ddim newid diwylliant drwy ambell wers addysg rhyw a chydberthynas ym mlwyddyn 10.
   • Mae’n rhaid neilltuo digon o amser i’r gwersi hyn er mwyn i ddisgyblion allu ymarfer y sgyrsiau a’r trafodaethau sy’n hwyluso newid. Er enghraifft, i flwyddyn 9, byddai cwrs o 6-8 gwers sy’n trafod agweddau iach ac agweddau nad ydyn nhw’n iach at rywiaeth ac aflonyddu, perthnasau a chydsyniad yn gweithio’n dda. I flwyddyn 12, gellir newid normau cymdeithasol drwy dymor o wersi wythnosol sy’n edrych ar ddisgwyliadau rhyweddol, rhywiaeth, aflonyddu rhywiol a cham-drin, cymorth i ddioddefwyr a sut i newid agweddau. Gall pynciau academaidd ac addysg gorfforol gyfrannu at newid diwylliant, er enghraifft drwy ddefnyddio gwyddonwyr/ mathemategwyr/sêr y byd chwaraeon yn rhan o wersi, a thrwy ddangos pam fod menywod wedi’u tangynrychioli mewn meysydd fel darganfyddiadau hanesyddol, recordiau byd ac ati.
   • Mae’n ddefnyddiol neilltuo amser i ddisgyblion hŷn siarad â rhai iau am y materion hyn er mwyn gwneud i agweddau rhywiaethol ymddangos yn llawer llai cŵl.

Cymuned

10. Mae angen sianeli agored sy’n galluogi rhieni a gofalwyr i drafod unrhyw bryderon.
    • Efallai y bydd rhai rhieni a gofalwyr yn anghyfforddus â’r syniad o roi addysg am rywiaeth a/neu aflonyddu neu gam-drin, neu’n diystyru pwysigrwydd hynny.
    • Efallai y bydd gennych chi rieni/gofalwyr sydd eisoes yn codi amrywiaeth o bryderon, neu efallai na fydd gennych chi lawer o wybodaeth am flaenoriaethau rhieni. Ceisiwch ganfod barn rhieni/gofalwyr drwy arolygon neu holiaduron dienw.
    • Esboniwch wrth rieni a gofalwyr fod y rhaglen ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol yn un amddiffynnol; bydd hi’n golygu bod disgyblion yn llai tebygol o ymddwyn yn niweidiol, acyn fwy tebygol o feithrin yr iaith a’r sgiliau i godi llais os byddan nhw’n wynebu ymddygiad niweidiol neu’n dyst iddo.
    • Chwiliwch am rwydweithiau a fydd yn gallu’ch cefnogi. Cysylltwch â’ch awdurdod lleol neu’ch ymddiriedolaeth.

Astudiaeth achos:

Cyflwyno rhaglen ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol ochr yn ochr â dulliau eraill sy’n golygu gweithio drwy’r ysgol gyfan.

Pan gyflwynwyd y dull hwn, ar y cychwyn roedd nifer o ddisgyblion naill ai’n teimlo’n amddiffynnol neu’n amheus o’r rhaglen, ac mewn rhai achosion, yn amheus ac yn amddiffynnol ill dau. Roedd hi’n hollbwysig rhoi pwyslais ar wrando ac ar gynnwys y disgyblion yn y broses er mwyn sicrhau eu bod nhw’n cydweithredu ac er mwyn creu ymdeimlad o berchnogaeth.

Gwella wnaeth adborth y disgyblion. Er enghraifft, roedd pobl yn teimlo bod amserlennu sesiwn reolaidd i drafod y pynciau hyn yn adlewyrchiad o werthoedd yr ysgol. Dywedodd un disgybl fod “y ffaith bod yr ysgol yn barod i neilltuo cymaint â hyn o amser yn yr amserlen i’r gwersi hyn yn anfon neges glir ynghylch pa mor bwysig yw hyn i’r ysgol – mae hynny ynddo’i hun yn newid normau cymdeithasol”.

Wrth i’r cwrs o wersi i’r chweched dosbarth fynd rhagddo, roedd rhai disgyblion yn feirniadol iawn ar y cychwyn pan fyddai bechgyn yn cwestiynu pam roedd rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol yn gymaint o broblem. Roedd y disgyblion hyn eisiau diystyru sylwadau o’r fath, gan deimlo bod y bechgyn yn bod yn ansensitif ac y dylid eu cosbi.

Erbyn diwedd y cwrs, roedd y rhan fwyaf o’r cyfranogwyr wedi sylweddoli pa mor bwysig oedd y gwersi wrth roi gofod diogel i gyfathrebu, lle roedd yr holl sylwadau’n cael eu clywed a’u trafod. Roedd hi’n gwbl iawn dweud pam fod sylw’n brifo, ond i beidio â diystyru’r sawl oedd yn gwneud y sylw (dim ond sylwadau a oedd yn fwriadol amharchus a fyddai wedi cael eu cosbi, a gwnaethpwyd hyn yn glir, ond nid oedd hynny’n angenrheidiol yn y pen draw). O edrych yn ôl, byddai hi wedi bod yn dda rhoi mwy o bwyslais ar werth y cyfathrebu agored hwn o’r dechrau’n deg, gan atgoffa’r disgyblion yn amlach bod hybu agweddau amddiffynnol yn atal newid diwylliant.

Dyma rai arwyddion sy’n dangos bod y rhaglen wedi bod yn ddefnyddiol:

• Mwy o bobl yn rhoi gwybod am ymddygiad niweidiol wrth i ymwybyddiaeth ac ymddiriedaeth gynyddu, gan gynnwys bechgyn yn mynegi pryderon am eu hymddygiad blaenorol nhw. (Pe bai’r tueddiadau’n cael eu monitro dros nifer o flynyddoedd, dylai’r achosion hyn o roi gwybod am ddigwyddiadau ostwng os yw’r rhaglen yn effeithiol).
• Sylwadau fel “fyddai neb yn breuddwydio gwneud jôc am dreisio erbyn hyn”. Parodrwydd mwy na 15 y cant o’r chweched dosbarth i helpu i addysgu elfennau o’r dull ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol (elfennau sydd wedi’u dewis yn ofalus) i flynyddoedd iau (gyda’r staff yn goruchwylio ac yn hwyluso).

Yr awgrymiadau wedi’u llunio gan Dr Vicky Stubbs, ymgynghorydd, siaradwr a hyfforddwr ABCh ac ABGI mewn ysgolion. Enillydd Addysgwr y Flwyddyn y Fforwm Addysg Rhyw (Arloesi) am waith yn y maes ymyrryd mewn sefyllfaoedd niweidiol; un o Athrawon Arbenigol Adran Addysg Llywodraeth y Deyrnas Unedig a fu’n gweithio ar ganllawiau newydd yn 2022; ac awdur, ar y cyd ag ymgynghorwyr y GIG a thîm graffeg, adnoddau addysgu ar gyfer gwefan newydd am iechyd y ceilliau.

Email VickyStubbsPSHE@gmail.com

Visit Testicular Health